Prognozy rynku usług prawniczych

11.07.2014 autor: Tomasz Sęk i Ryszard Sowiński

 

Dnia 15 maja ostatnia z komisji egzaminacyjnych ogłosiła wyniki egzaminu radcowskiego. Znane są również wyniki tegorocznego egzaminu adwokackiego. Wraz z zespołem Naveo – spółki zajmującej się doradztwem biznesowym dla prawników – zadaliśmy sobie pytanie o to, jak wyglądają dane historyczne oraz jakie na tej podstawie prognozy można sformułować na przyszłość. W niniejszym artykule prezentujemy wyniki naszych badań.

Tysiące adwokatów, tysiące radców

Tylko na przestrzeni ostatniej dekady, od 2004 roku, łączna liczba adwokatów i radców prawnych wzrosła o 68% z 23,0 do prawie 38,8 tysięcy.

Liczba adwokatów i radców prawnych wykonujących zawód w tysiącach

Blog Artykuł RP Wykres 1

Legenda adwokaci radcowie

Źródło: dane NRA i KIRP, opracowanie Naveo Sowiński i Sęk sp.j. 2014

Liczba wchodzących do zawodu rośnie konsekwentnie, wielokrotnie przewyższając liczbę prawników wychodzących z rynku. Podczas, gdy jeszcze pod koniec lat 90-tych tylko 742 osoby realizowały aplikację adwokacką a 1.728 radcowską, w ostatnim roku grupy te osiągnęły rozmiar odpowiednio 6.167 i 10.338 osób. Dynamika wzrostu zwiększyła się szczególnie w ostatnich 5 latach.

Liczba aplikantów adwokackich i radcowskich w tysiącach

Blog Artykuł RP Wykres 2

    Legenda aplikanci

Źródło: dane NRA i KIRP, opracowanie Naveo Sowiński i Sęk sp.j. 2014

Prawników z uprawnieniami będzie przybywać w ciągu najbliższych 3 lat

Prognozując zmiany na lata 2015-2017 wykorzystaliśmy informacje o liczbie osób rozpoczynających aplikacje radcowską i adwokacką, a także o liczbie osób przystępujących do egzaminów zawodowych i poziomie ich zdawalności. Zakładając, że zdawalność będzie w każdym roku oscylowała na poziomie średniej z poprzedzających ją trzech lat, łącznie osób z uprawnieniami zawodowymi wykonujących zawód w 2017 roku będzie ponad 53,3 tys., z tego 19,5 tys. adwokatów i 33,8 tys. radców prawnych.

Obliczając te wartości przyjęliśmy konserwatywne podejście, korygując na potrzeby prognoz w dół historyczne dane dotyczące poziomu zdawalności poszczególnych egzaminów. Na prognozy wpływają również inne czynniki – nabywanie uprawnień z pominięciem egzaminu, odejścia na emeryturę, umieralność. Należy wziąć również pod uwagę, że nie wszyscy prawnicy zdający egzaminy decydują się na wykonywanie zawodu, a niektórzy mają jednocześnie tytuł adwokata, jak i radcy prawnego.

Przewidywana liczba adwokatów i radców prawnych wykonujących zawód w latach 2015-2017, w tysiącach

Blog Artykuł RP Wykres 4

Legenda adwokaci radcowie

Źródło: opracowanie własne Naveo Sowiński i Sęk sp. j.

Odnotowaliśmy spadkowy trend w zdawalności egzaminu radcowskiego w latach 2010-2014 oraz wzrostowy trend w analogicznym egzaminie zawodowym izby adwokackiej.

Poziom zdawalności egzaminów zawodowych w latach 2010-2014

Blog Artykuł RP Wykres 3

Legenda zdawalność

Źródło: dane NRA i KIRP, opracowanie Naveo Sowiński i Sęk sp.j. 2014

Pomimo, iż dynamika wzrostu liczby prawników będzie spadać, bezwzględne liczby osób, o które będzie się powiększać grono wykonujących zawód adwokata lub radcy prawnego będą rokrocznie wyższe w latach 2014-2017, aniżeli w okresach 2006-2009 i 2010-2013. Ponad trzy tysiące osób wchodzących każdego roku do zawodu w najbliższych latach nie powinno dziwić. To, czy ten trend się utrzyma, będzie zależało od liczby osób rozpoczynających aplikację adwokacką i radcowską w najbliższym czasie. Liczba aplikantów posłużyła nam za bazę do obliczeń.

Średni rokroczny wzrost liczby adwokatów i radców prawnych wykonujących zawód w tysiącach

Blog Artykuł RP Wykres 5

Legenda adwokaci radcowie

* dane historyczne NRA i KIRP, opracowanie Naveo Sowiński i Sęk sp. j.
** przewidywania obliczone przez Naveo Sowiński i Sęk sp. j. na podstawie danych NRA i KIRP

W Europie jeszcze gęściej – Polska ma ją dogonić

Obecnie na 100 tys. mieszkańców przypada w Polsce ok. 100 prawników z uprawnieniami radcy lub adwokata. Na tle krajów Wspólnoty polski wynik nadal odbiega od średniej europejskiej, wynoszącej 160,7 prawników na 100 tys. mieszkańców. Zgodnie z przyjętą przez polski rząd strategią Sprawne państwo 2020, polski rynek ma docelowo wzrosnąć z dzisiejszego poziomu 100 do 185 w 2020 roku. Jest to jeden ze wskaźników pomiaru dostępności usług prawnych dla obywateli oraz poziomu ich bezpieczeństwa. Nie zapowiada się zatem, aby ustawodawca wprowadzał w kolejnych latach utrudnienia w dostępie do zawodu.

Konsekwencje

Wzrost konkurencji to nie jedyny problem, z którym muszą się zmierzyć prawnicy. Obserwujemy na przykład rozwój technologii informatycznych, które pozwalają każdemu na szybkie dotarcie do wiedzy dotąd zarezerwowanej wyłącznie dla specjalistów. Rozwijają się też technologie podnoszące efektywność pracy prawników – pozwalają na wykonanie przez jedną osobę pracy wykonywanej dotąd przez kilka. Maleje popyt na niektóre usługi. Przeanalizowaliśmy na przykład statystyki spraw karnych. Okazało się, że liczba wszczynanych postępowań karnych jest coraz mniejsza – w ostatnich 10 latach zmalała o 27%. Biorąc pod uwagę rosnącą liczbę adwokatów oznacza to, że o ile w 2004 roku na jednego adwokata przypadały 226 wszczęte postępowania, to w 2013 roku jest ich tylko 74.

Liczba postępowań karnych na adwokata w latach 2004 – 2013

Blog Artykuł RP Wykres 6

Źródło: KGP 2014, opracowanie Naveo Sowiński i Sęk sp.j. 2014

Prawnicy odczuwają skutki wzrostu konkurencji i koncentrują się zarówno na pozyskiwaniu nowych zleceń jak i optymalizacji efektywności i kosztów.

W kwestii budowy przychodów, prawnicy są coraz bardziej zainteresowani rozwijaniem nowych kompetencji – lepszej obsługi klienta, promowania i sprzedaży usług. Metodyka pracy, która funkcjonowała do tej pory tylko w największych kancelariach, zaczyna być powszechnie wdrażana w mniejszych podmiotach. Zarówno duże, jak i małe kancelarie uczą się lepiej konkurować na rynku przyjmując strategie działalności i działając w oparciu o budżetowanie, plany marketingowe i plany sprzedaży.

Po stronie kosztowej, działania rozwojowe kancelarii coraz częściej dotyczą optymalizacji efektywności działania. Dotyczy to w szczególności wprowadzania analityki efektywności pracy, mierzenia rentowności (dochodowości) pod różnym kątem, staranniejszego planowania poszczególnych działań i planowania w skali całej organizacji, a także szukania źródeł nieefektywności.

Jednym z zauważalnych trendów w sektorze jest wyraźne określanie lub poszukiwanie specjalizacji, której pożąda rynek. Dowodem na to jest powstanie w ostatnim czasie wielu kancelarii butikowych. Analizując gamę możliwych kierunków rozwoju kancelarii naliczyliśmy prawie 50 specjalizacji branżowych (np. obsługa przemysłu obronnego), około 20 specjalizacji merytorycznych (np. prawo pracy) i ponad 15 specjalizacji innego rodzaju (np. obsługa klientów ze Skandynawii).

Przyszłość niesie prawnikom wiele nowych wyzwań. Rosnąca konkurencja to tylko jedno z nich. Znacznie większym wyzwaniem może stać się rozwój nowych technologii pozwalających na efektywniejsze zaspokajanie potrzeb klientów oraz powstawanie nowych modeli biznesowych, w których świadczona jest pomoc prawna.

Kluczowym zadaniem dla każdego prawnika i każdej kancelarii jest opracowanie wizji rozwoju w coraz trudniejszej rzeczywistości i przemyślenie jak skutecznie konkurować na rynku.

Zachęcamy do kontaktu z nami, jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w opracowaniu takiej wizji.

 

Artykuł autorstwa zespołu konsultantów Naveo „Prawniczy boom będzie trwał” ukazał się na łamach Rzeczpospolitej 4 czerwca 2014 r.

 

O autorze

Tomasz Sęk i Ryszard Sowiński

Wspólnicy Naveo. Doświadczeni doradcy zajmujący się doradztwem zarządczym, strategicznym, marketingowym i finansowym w kancelariach prawnych.
Zobacz więcej postów >